به گزارش پایگاه خبری و اطلاع رسانی، آرناآنلاین، شصت و پنجمین کنگره بین المللی جامعه دندانپزشکی ایران روزهای 3 تا 6 شهریور سال جاری به میزبانی مرکز نمایشگاه و همایش های بین المللی ایران مال برگزار خواهد شد که از جهات مختلفی برای این حوزه اهمیت دارد.
دندانپزشکی ایران در نقطهای قرار گرفته که دیگر نمیتوان آینده آن را فقط با تعداد دندانپزشکان، تجهیزات جدید یا روشهای درمانی تازه سنجید. از یک سو، بخش قابل توجهی از مردم همچنان با پوسیدگی درماننشده، بیماریهای لثه و هزینههای سنگین درمان مواجهاند و از سوی دیگر، فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، تصویربرداری دیجیتال و ابزارهای تشخیصی هوشمند با سرعت در حال ورود به این حوزه هستند.
در چنین شرایطی، شصتوپنجمین کنگره بینالمللی جامعه دندانپزشکی ایران، «اکسیدا ۲۰۲۶»، میتواند فراتر از یک رویداد تخصصی، محلی برای پاسخ به یکی از مهمترین پرسشهای امروز این حوزه باشد: دندانپزشکی ایران چگونه میتواند همزمان علمیتر، فناورانهتر و در دسترستر شود؟
اکسیدا ۲۰۲۶ از ۳ تا ۶ شهریور ۱۴۰۵ در مرکز همایشهای بینالمللی ایرانمال برگزار میشود. شعار این دوره نیز «واقعیتهای علمی در برابر هیاهوی مجازی» اعلام شده؛ شعاری که با توجه به گسترش اطلاعات پزشکی در شبکههای اجتماعی و ورود شتابان فناوریهای جدید، موضوعی فراتر از یک عنوان تبلیغاتی برای یک کنگره است.
مسئله از مطبها بزرگتر است
برای درک اهمیت چنین رویدادی، کافی است نگاهی به وضعیت سلامت دهان در کشور بیندازیم.
بر اساس پروفایل سلامت دهان ایران که سازمان جهانی بهداشت بر پایه دادههای سال ۲۰۱۹ منتشر کرده، ۳۳.۶ درصد افراد پنجسال و بالاتر با پوسیدگی درماننشده دندانهای دائمی مواجه بودهاند. در گروه کودکان یک تا ۹ سال نیز شیوع پوسیدگی درماننشده دندانهای شیری ۴۶.۷ درصد برآورد شده است. همچنین WHO شیوع بیماری شدید پریودنتال در افراد ۱۵ سال و بالاتر را ۱۸ درصد و شیوع بیدندانی کامل در افراد ۲۰ سال و بالاتر را ۶.۹ درصد اعلام کرده است.
این اعداد نشان میدهد که مسئله دندانپزشکی در ایران صرفاً مسئله درمان یک دندان خراب نیست؛ بلکه با سلامت عمومی، کیفیت زندگی و سیاستگذاری سلامت ارتباط دارد. از همین منظر، کنگرهای مانند اکسیدا زمانی اهمیت واقعی پیدا میکند که بتواند گفتوگو را از «روشهای جدید درمان» به پرسش بزرگتری برساند: چگونه میتوان دانش و فناوری موجود را به سلامت بهتر برای تعداد بیشتری از مردم تبدیل کرد؟
هزینه؛ حلقهای که علم و درمان را به اقتصاد خانوار وصل میکند
یکی از مهمترین چالشهای دندانپزشکی ایران، هزینه خدمات و پرداخت از جیب بیماران است. بر اساس پروفایل سازمان جهانی بهداشت، مجموع هزینه دندانپزشکی در ایران در سال ۲۰۱۹ حدود ۳.۵ میلیارد دلار و هزینه سرانه خدمات دندانپزشکی حدود ۴۲ دلار برآورد شده بود. در همان سال، زیان ناشی از کاهش بهرهوری مرتبط با پنج بیماری دهان و دندان حدود ۱.۸ میلیارد دلار تخمین زده شد.
اما اهمیت مسئله فقط در حجم هزینهها نیست؛ نحوه توزیع این هزینهها نیز اهمیت دارد. یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که وضعیت خانوارهای تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی را بررسی کرده، نشان داد ۶.۲ درصد خانوارهای مورد مطالعه با هزینههای فاجعهبار دندانپزشکی مواجه بودهاند؛ یعنی هزینهای که دستکم ۴۰ درصد ظرفیت پرداخت خانوار را مصرف میکند. پژوهشگران این مطالعه بر گسترش پوشش بیمهای خدمات دندانپزشکی برای کاهش پرداخت از جیب و فشار مالی بر خانوارهای کمدرآمد تأکید کردهاند.
بنابراین، یکی از مهمترین موضوعاتی که باید در حاشیه اکسیدا ۲۰۲۶ مورد توجه قرار گیرد، رابطه میان فناوری، کیفیت درمان و قیمت تمامشده خدمات است. فناوری جدید زمانی میتواند یک تحول مثبت تلقی شود که علاوه بر افزایش دقت و کیفیت درمان، در بلندمدت به کارآمدترشدن خدمات و دسترسی بیشتر بیماران نیز کمک کند.
دندانپزشک بیشتر؛ الزاماً درمان بهتر؟
بحث نیروی انسانی نیز در این میان اهمیت دارد. بر اساس دادههای پروفایل سلامت دهان WHO، ایران در سال ۲۰۱۸ حدود ۳۶ هزار و ۶۰۰ دندانپزشک داشته است. این رقم در آن زمان معادل حدود ۴.۵ دندانپزشک به ازای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت بوده است.
یک منبع تخصصی صنعت دندانپزشکی نیز با استناد به دادههای سال ۲۰۱۹، تعداد دندانپزشکان ایران را ۳۵ هزار و ۴۰۴ نفر شامل ۳۰ هزار و ۸۱۱ دندانپزشک عمومی و ۴ هزار و ۵۹۳ متخصص اعلام کرده است. همان منبع به تمرکز بالاتر دندانپزشکان در برخی استانها نیز اشاره میکند.
این اعداد یک نکته مهم را برجسته میکنند: تعداد دندانپزشکان به تنهایی معیار کافی برای سنجش دسترسی مردم به خدمات نیست. محل فعالیت دندانپزشکان، توزیع متخصصان، قدرت خرید مردم، پوشش بیمهای و نوع خدماتی که در دسترس است، همگی در این معادله نقش دارند.
در نتیجه، آینده دندانپزشکی ایران فقط به تربیت نیروی بیشتر وابسته نیست؛ بلکه به طراحی مدلی نیاز دارد که نیروی انسانی، آموزش، فناوری و منابع مالی را به شکل مؤثرتری به نیازهای جامعه متصل کند.
هوش مصنوعی؛ مهمان تازهای که دیگر نمیتوان نادیده گرفت
شاید مهمترین تحول فناورانهای که در سالهای آینده دندانپزشکی را تحت تأثیر قرار خواهد داد، هوش مصنوعی باشد. کاربردهای هوش مصنوعی در دندانپزشکی دیگر صرفاً موضوعی نظری نیست. مطالعات جدید، استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی را در تشخیص پوسیدگی، تحلیل تصاویر رادیوگرافی، تشخیص بیماریهای پریودنتال، برنامهریزی درمان، ایمپلنت و سایر حوزههای دندانپزشکی بررسی کردهاند.
یک مرور جامع که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده و ۱۱۶ مرور نظاممند درباره هوش مصنوعی در دندانپزشکی را بررسی کرده است، نشان میدهد دقت تشخیصی مدلهای هوش مصنوعی در مطالعات مختلف، بسته به حوزه، حدود ۸۲ تا ۹۵ درصد گزارش شده است. در متاآنالیز ۱۲ مرور با خطر سوگیری پایین نیز حساسیت تجمعی حدود ۸۵ درصد و ویژگی حدود ۹۳ درصد گزارش شد.
اما همین اعداد یک هشدار هم در خود دارند: هوش مصنوعی هنوز به معنای حذف نقش دندانپزشک نیست.
مسئله اصلی، استفاده درست از این ابزارها و اعتبارسنجی آنها در شرایط واقعی بالینی است. یک مرور نظاممند درباره استفاده از مدلهای زبانی بزرگ در حوزه اطلاعات دندانپزشکی نیز نسبت به مسئله اطلاعات نادرست و قابلیت اعتماد پاسخهای این ابزارها هشدار داده است.
اینجاست که شعار اکسیدا ۲۰۲۶ معنای تازهای پیدا میکند. «واقعیتهای علمی در برابر هیاهوی مجازی» فقط درباره شبکههای اجتماعی نیست؛ درباره فناوری نیز هست. هر ابزار هوش مصنوعی، هر نرمافزار تشخیصی و هر محصول جدید باید پیش از ورود گسترده به درمان، با شواهد علمی و استانداردهای حرفهای سنجیده شود.
نمایشگاه؛ جایی که علم با بازار روبهرو میشود
اهمیت اکسیدا فقط به بخش علمی کنگره محدود نمیشود. بخش نمایشگاهی نیز جایی است که دانشگاه، دندانپزشک، شرکتهای تجهیزات پزشکی و فناوریهای جدید در یک نقطه با یکدیگر مواجه میشوند. در چنین فضایی، میتوان روندهای آینده بازار دندانپزشکی را بهتر مشاهده کرد: چه فناوریهایی در حال ورود هستند؟ کدام محصولات از مرحله تبلیغات عبور کرده و به کاربرد بالینی رسیدهاند؟ شرکتها روی چه فناوریهایی سرمایهگذاری میکنند؟ و مهمتر از همه، نیاز واقعی دندانپزشکان و بیماران چیست؟ این بخش از اکسیدا میتواند برای صنعت دندانپزشکی نیز اهمیت داشته باشد؛ زیرا ارتباط مستقیم تولیدکنندگان و عرضهکنندگان با جامعه حرفهای، امکان شناخت دقیقتر نیازهای بازار و مسیرهای توسعه محصول را فراهم میکند.
اکسیدا؛ یک آزمون برای آینده دندانپزشکی ایران
اهمیت اکسیدا ۲۰۲۶ در نهایت به این نیست که چند سخنرانی برگزار میشود یا چند محصول جدید در نمایشگاه معرفی خواهد شد. اهمیت اصلی آن در این است که آیا این رویداد میتواند میان علم، درمان، فناوری، اقتصاد و نیازهای واقعی مردم ارتباط برقرار کند یا نه.
دندانپزشکی ایران از یک سو با بار قابل توجه بیماریهای دهان و دندان مواجه است؛ از سوی دیگر، هزینههای درمان برای بخشی از خانوارها فشار مالی ایجاد میکند. همزمان، فناوریهایی مانند هوش مصنوعی با سرعت وارد تشخیص و تصمیمگیری بالینی میشوند.
این شرایط، دندانپزشکی را در برابر یک انتخاب مهم قرار داده است: فقط بیشتر و پیشرفتهتر درمان کنیم، یا هوشمندانهتر، علمیتر و عادلانهتر درمان کنیم؟ اگر اکسیدا ۲۰۲۶ بتواند این پرسش را به یکی از محورهای اصلی گفتوگوی جامعه دندانپزشکی تبدیل کند، اهمیت آن فراتر از چهار روز برگزاری خواهد رفت.
شاید ارزش واقعی این کنگره نه در آنچه روی صحنه گفته میشود، بلکه در تصمیمهایی باشد که بعد از بازگشت دندانپزشکان به مطبها، دانشگاهها و شرکتها گرفته خواهد شد. آینده دندانپزشکی ایران در حال شکلگیری است؛ اکسیدا ۲۰۲۶ میتواند یکی از مهمترین محلهای گفتوگو درباره این آینده باشد.
